Papule là gì

Bài viết đầy đủ, khoa học và cập nhật nhất về sự hình thành mụn và các biện pháp điều trị mụn.

Bạn đang xem: Papule là gì

Mụn là chủ đề vô cùng rộng và phức tạp đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó không phải ai bị mụn cũng có thể chung cách chữa. Để chăm sóc da mụn tốt nhất không gì tốt hơn bằng việc bạn trang bị đủ kiến thức trước đã.

Nhiều blog về làm đẹp cũng viết về chủ đề này nhưng rời rạc không đầy đủ nên mình quyết định đầu tư lớn thời gian để tổng hợp ra bài viết dài dòng này hy vọng sẽ khai thác được mọi khía cạnh của chủ đề mụn.


Nội dung bài viết


Phân biệt các loại mụnCác trạng thái dễ bị nhầm lẫn với mụnCác biện pháp điều trị mụnCác hoạt chất trị mụnNhóm chất tiêu sừngTiêu diệt vi khuẩn mụnKháng viêm sưngKháng sinh

Mụn là gì

Mụn nhìn chung là trạng thái trên da bị gây ra khi dầu nhờn, tế bào da chết và lông bó cục lại với nhau mắc kẹt trong lỗ chân lông. Vi khuẩn có thể tham gia vào quá trình hình thành mụn bằng việc làm sưng phù khu vực da này National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. (2018). Acne. Available at: https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne .">1.

Cơ chế hình thành mụn

Tiến trình hình thành mụn cụ thể hiện nay vẫn chưa được làm rõ. Trước đây, các nhà khoa học cho rằng đầu tiên lỗ chân lông bị ách tắc do sự sản sinh quá độ của tế bào da chết và dầu nhờn trên da; sau đó vi khuẩn tấn công vùng da này gây sưng phù và hình thành mụn.

Tuy nhiên với các nghiên cứu có được ở thời điểm hiện tại thì lại cho thấy điều ngược lại mới là đúng: sưng phù có thể là bước đầu tiên trong sự hình thành mụn. Các hiện tượng khác đóng góp trong quá trình tạo mụn bao gồm sự sản sinh quá mức tế bào da, sự sản sinh quá mức dầu nhờn. Bên cạnh đó, trái với suy nghĩ của nhiều người, vi khuẩn, cụ thể là P.acne không phải là nguyên nhân gây ra mụn mà chỉ là một tác nhân khiến mụn thêm trầm trọng Acne.org Community. (2018). The Role of Bacteria in Acne – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/the-role-of-bacteria-in-acne.html .">2.

*

Chính bởi vai trò tiên quyết của sự sưng phù trong quá trình hình thành mụn nên khoa học hiện đại còn coi vấn đề mụn như một bệnh lí sưng phù (inflammatory disease). “Bệnh” là bởi vì nó có thể diễn ra trong nhiều năm và có hiện tượng tái đi phát lại. Còn “sưng phù” là bởi nó gây ra bởi các nguyên tử gây sưng, nhất là interleukin-1 và interleukin-6 Acne.org Community. (2018). What Is the Difference Between Inflamed and Non-inflamed Acne?. Available at: https://www.acne.org/what-is-the-difference-between-inflamed-and-non-inflamed-acne.html .">3.

Nguyên nhân gây ra mụn

Nguyên nhân gây ra mụn thì nhiều vô số kể, bạn có thể đã nghe rất nhiều các nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên trong số đó có những nguyên nhân có mối liên hệ rất cao với việc hình thành mụn và có những nguyên nhân đơn thuần là sự đồn thổi, không có nhiều bằng chứng chỉ ra sự tương quan. Dưới đây là bảng tổng hợp những thông tin cập nhật nhất mà mình tìm hiểu được về các tác nhân có thể gây ra mụn, bảng này sẽ được cập nhật bất cứ khi nào có thể.

Tác nhânMức độ tương quan với mụnGiải thích
Di truyềnRất caoDi truyền là một trong những yếu tố hàng đầu trong việc quyết định da có nhạy cảm với mụn hay không. Nếu gia đình bạn có ‘tiền sử’ sống chung với loài mụn thì khả năng cao bạn cũng khó thoát khỏi cục nợ này Szabó, K. & Kemény, L. Studying the genetic predisposing factors in the pathogenesis of acne vulgaris. Hum. Immunol. 72, 766–773 (2011).">4.
Hóc môn androgens (như testosterone)Rất caoAndrogens là nhóm hóc môn làm thúc đẩy các đặc tính ở nam giới như sự phát triển cơ quan sinh dục, cơ bắp, cấu trúc mỡ. Ở nam giới, hóc môn testosterone là loại androgen chủ yếu En.wikipedia.org. (2018). Androgen. Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Androgen .">5. Ở nữ giới, nồng độ androgens thấp hơn, đóng vai trò phát triển lông mu và điều hoà hoạt động một số cơ quan như gan, thận, xương và ham muốn sinh dục Healthywomen.org. (2018). Androgen | HealthyWomen. Available at: http://www.healthywomen.org/condition/androgen .">6.Nghiên cứu khoa học chỉ ra khi nồng độ androgens tăng cao, tuyến dầu sẽ tiết nhiều dầu nhờn hơn tăng cao khả năng hình thành mụn Acne.org Community. (2018). The Role of Testosterone in Acne – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/the-role-of-testosterone-in-acne.html#HowDoAndrogensCauseAcne .">7.
Kết cấu dầu trên daRất caoNghiên cứu thành phần dầu trên da người bị mụn và người bình thường cho thấy hàm lượng acid béo trên da mụn là cao hơn hẳn. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt linoleic acid (omega-3) trên da cũng gây yếu da và khiến da dễ nổi mụn hơn Cunliffe, W et al. Comedone formation: Etiology, clinical presentation, and treatment. Clin. Dermatol. 22, 367-374 (2004).">8.
Mức độ tiết dầu trên daTrung bìnhChưa rõ sự tiết nhiều dầu trên da có gây ra mụn trực tiếp không, tuy nhiên quan sát trên da mụn cho thấy những người này thường có làn da nhiều dầu hơn. Đồng thời có nhiều nghiên cứu chỉ ra mối tương quan khá chặt chẽ giữa lượng dầu trên da và mụn Acne.org Community. (2018). Is Oilier Skin More Prone to Acne? – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/is-oilier-skin-more-prone-to-acne.html .">9.Sự sản sinh dầu quá độ không chắc là nguyên nhân duy nhất gây ra mụn, nhưng có thể đóng góp thúc đẩy các nguyên nhân khác. Ví dụ: da nhiều dầu là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn dễ sinh sôi phát triển hơn
Vi khuẩn P. AcneKhông trực tiếp – làm trầm trọng mụnPropionibacterium acne (P. acne) là một loại vi khuẩn sinh sống trong cơ thể người. Chúng sống ở trong môi trường dầu và không sống được ở nơi có oxy. P. acne thường được tìm thấy trong mụn, không trực tiếp gây ra mụn nhưng làm mụn trở nên sưng viêm do cơ thể gửi bạch cầu đến khu vực có vi khuẩn này để tấn công Acne.org Community. (2018). The Role of Bacteria in Acne – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/the-role-of-bacteria-in-acne.html .">10.
Bụi bẩnKhông phải nguyên nhânBụi bẩn không phải nguyên nhân gây ra mụn, mụn được sinh ra chủ yếu bởi các yếu tố bên trong cơ thể. Vậy nên, rửa sạch mặt không phải là biện pháp để chữa mụn Magin, P. (2004). A systematic review of the evidence for ‘myths and misconceptions’ in acne management: diet, face-washing and sunlight. Family Practice, 22(1), pp.62-70.">11.
Thủ dâmKhông tương quanKhông có bằng chứng nào cho thấy mối liên hệ giữa thủ dâm hay quan hệ tình dục và sự hình thành mụn
Các thao tác gây kích ứngRất caoBất cứ động tác nào tiếp xúc với da từ cọ xát, bóp nắn, kéo dãn, đè nén, tạo áp lực,… khi thực hiện một cách quá mạnh bạo đều có thể trở thành nguyên nhân gây kích ứng da và gây ra mụn. Hiện tượng này phổ biến đến mức các nhà khoa học đã đặt cho nó cái tên riêng “acne mechanica” Mills, O. (1975). Acne Mechanica. Archives of Dermatology, 111(4), p.481.">12.Hãy để ý các thao tác trên da hàng ngày như gãi ngứa, tì tay lên mặt, lau mồ hôi, xì mũi, nặn mụn, …; thậm chí kể cả việc chăm sóc da, nếu kì cọ quá mạnh, tẩy da chết quá độ hoặc dùng dụng cụ, máy rửa mặt quá nhiều đều có thể khiến da bị kích ứng và nổi mụn. Ở nam giới, mụn thường xuất hiện nhiều ở vùng cằm do việc cạo râu hàng ngày gây nên.

Xem thêm: Holy Bible Là Gì - Những Cuốn Sách Gây Tranh Cãi Trong Lịch Sử

ChocolateKhông chắc chắnGần đây, có nhiều nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ giữa việc tiêu thụ sô cô là và sự hình thành mụn. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào có phương pháp đủ thuyết phục nên chưa thể thực sự kết luận là sô cô la có gây ra mụn hay không Acne.org Community. (2018). Chocolate and Acne – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/chocolate-and-acne.html .">13.
StressKhông trực tiếp – làm trầm trọng mụnStress không trực tiếp gây ra mụn nhưng có thể làm trạng thái mụn hiện tại trở nên nghiêm trọng và kéo dài hơn Fried, R. G. & Wechsler, A. Psychological problems in the acne patient. Dermatol Ther 19, 237–240 (2006).">14 Zouboulis, C. C. & Bohm, M. Neuroendocrine regulation of sebocytes — a pathogenetic link between stress and acne. Exp Dermatol 13 Suppl 4, 31–35 (2004).">15 Chiu, A., Chon, S. Y. & Kimball, A. B. The response of skin disease to stress: changes in the severity of acne vulgaris as affected by examination stress. Arch Dermatol 139, 897–900 (2003).

">16.

Tiêu thụ thực phẩm có high-glycemic-indexKhông trực tiếp – làm trầm trọng mụnThực phẩm high-glycemic là các loại thực phẩm làm tăng đường huyết nhanh sau khi ăn. Về cơ bản, chúng bao gồm hầu hết các loại thực phẩm có hại như đồ ăn nhanh, nước ngọt, bánh, đường, bánh mì trắng, cơm trắng,… Có thể tham khảo thêm danh sách tại đây (chỉ số Glycemic Index – GI trên 70 được coi là cao)Quan sát cho thấy việc hấp thụ nhiều các loại thực phẩm có chỉ số GI cao làm kéo dài thời gian bị mụn. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu chỉ ra liệu thực phẩm có GI cao có phải nguyên nhân gây ra mụn hay không. Việc chuyển sang chế độ ăn các thực phẩm có GI thấp có thể giúp tình trạng mụn cải thiện Skin Therapy Letter. (2018). Does Diet Really Affect Acne?. Available at: http://www.skintherapyletter.com/conditions/acne/diet-role/ .">17.
Tiêu thụ các sản phẩm từ sữa bò (dairy products)Không chắc chắnNhiều nhà khoa học cho rằng sữa có chứa hóc môn tăng trưởng insulin như IGF-1 có khả năng sẽ làm cơ thể tiết ra nhiều androgens hơn từ đó tiết ra nhiều dầu và gây ra mụn Skin Therapy Letter. (2018). Does Diet Really Affect Acne?. Available at: http://www.skintherapyletter.com/conditions/acne/diet-role/ .">18. Tuy nhiên những nghiên cứu này được cho là chưa đủ thuyết phục và cần phải có nhiều bằng chứng hơn nữa để thực sự kết luận mối quan hệ giữa sản phẩm từ sữa và mụn Bhate, K. and Williams, H. (2014). What’s new in acne? An analysis of systematic reviews published in 2011-2012. Clinical and Experimental Dermatology, 39(3), pp.273-278.">19.
Omega-3Không trực tiếp – giúp cải thiện mụnOmega-3 là một loại acid béo thiết yếu mà cơ thể cần để hoạt động một cách bình thường, chúng thường có trong các loại cá, nhất là cá hồi, cá ngừ, các loại thực vật dạng cỏ như tảo,… Dr. Axe. (2018). 15 Best Omega-3 Foods You Need. Available at: https://draxe.com/omega-3-foods/ .">20Omega-3 có thể giúp giảm mụn trên da thông qua khả năng giảm sưng phù, ngăn chặn sự phát triển của khuẩn và làm lành vết thương Acne.org Community. (2018). Omega-3 Fatty Acids and Acne – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/omega-3-fatty-acids-and-acne.html .">21.
Thiếu kẽm (zinc)Rất caoKẽm là một vi chất cần thiết cho cơ thể, sự thiếu hụt kẽm có mối liên hệ cao với sự hình thành mụn trên da. Cung cấp đủ kẽm sẽ giúp giảm sưng phù, ngăn chặn vi khuẩn P. acne phát triển, điều hoà hóc môn androgens từ đó cải thiện tình trạng mụn.Biểu hiện của sự thiếu kẽm gồm có: suy giảm trí nhớ, tiêu chảy, thưa tóc, mỏng tóc, nổi nhiều mụn, dễ bị dị ứng đồ ăn và môi trường,… Các thực phẩm chứa nhiều kẽm bao gồm: hạt bí ngô (pumpkin seeds), bò ăn cỏ, cừu, hạt điều, nấm, gà, sữa chua, rau chân vịt, bột cacao Dr. Axe. (2018). 7 Signs of Zinc Deficiency & the Best Foods to Cure It!. Available at: https://draxe.com/zinc-deficiency/ .">22.
Vitamin AKhông tương quanMột thử nghiệm trị liệu mụn bằng vitamin A trên nhóm bệnh nhân với liều lượng 150000IU mỗi ngày trong 12 tuần cho thấy không có sự cải thiện rõ rệt giữa nhóm bệnh nhân dùng thuốc với nhóm sử dụng giả dược Vitamin A in Acne Vulgaris. (1963). British Medical Journal, 2(5352), 294–296.">23.
Vitamin B5Chưa chắc chắnThông tin cung cấp Vitamin B5 có thể giúp giảm mụn bắt nguồn từ giả thuyết của bác sĩ Lit-Hung Leung vào năm 1995, cho rằng tăng liều lượng vitamin B5 sẽ giúp tăng cường khối lượng Coenzyme A, một chất giúp chuyển hoá các acid béo, điều hoà tình trạng mụn Leung, L. (1995). Pantothenic acid deficiency as the pathogenesis of acne vulgaris. Medical Hypotheses, 44(6), pp.490-492.">24. Có những người cho rằng việc sử dụng vitamin B5 giúp mình chữa trị được mụn, có người thì khẳng định không có tác dụng. Vẫn cần nhiều nghiên cứu và bằng chứng hơn để chứng minh mối liên hệ giữa vitamin B5 và mụn Acne.org Community. (2018). Does Vitamin B5 Work for Acne? Info & Reviews – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/vitamin-b5.html .">25.
Lớp màng bảo vệ da bị hư hoạiRất caoCó những bằng chứng về việc sự kém thẩm thấu lớp biểu bì gây ra mụn. Trong một thí nghiệm trên 36 bệnh nhân nam bị mụn trong độ tuổi 14 đến 26 với 29 nam giới bình thường cùng nhóm tuổi cho thấy các bệnh nhân bị mụn có dấu hiệu lớp màng bảo vệ da bị suy giảm chức năng Editor, J. (2018). The Role of Skin Care as an Integral Component in the Management of Acne Vulgaris : JCAD | The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. Jcadonline.com. Available at: http://jcadonline.com/the-role-of-skin-care-as-an-integral-component-in-the-management-of-acne-vulgaris-2/ .">26.
Hóc môn estrogenTương quan âm cao (giúp giảm mụn)Ở nữ, estrogens đóng góp vào hoạt động vào cơ quan sinh dục và phát triển các yếu tố sinh dục thứ cấp như ngực và hông, đồng thời giúp điều hoà chu kì kinh nguyệt. Ở cả nam và nữ, estrogens tăng độ dày xương, giúp đặc máu (blood clotting) và tăng cường tích trữ mỡ.Estrogens giúp cải thiện mụn bằng cách ‘ra lệnh’ cho các tế bào ở tuyến nhờn sản sinh bớt dầu đi, đồng thời còn giúp giảm sưng phù.

Rối loạn hóc môn estrogen là một trong những nguyên nhân chính gây ra mụn ở nữ giới. Để cân bằng, các bác sĩ có thể kê một số đơn thuốc giúp tăng cường estrogen. Biện pháp trị liệu này không phù hợp với nam giới vì dễ gây tác dụng phụ như nở ngực và yếu sinh lí Acne.org Community. (2018). The Role of Estrogen in Acne – Acne.org. Available at: https://www.acne.org/the-role-of-estrogen-in-acne.html .">27.

Phân biệt các loại mụn

Mặc dù tất cả các loại mụn đều bắt đầu từ triệu chứng da bị sưng phù, tuy nhiên cách phân loại phổ biến vẫn chia mụn làm hai nhóm chính: mụn không sưng (non-inflammatory acne) và mụn sưng (inflammatory acne).

Mụn không sưng (non-inflammatory acne)

Mụn không sưng là mụn sinh ra khi lỗ chân lông bị ách tắc, hỗn hợp dầu nhờn và tế bào chết tích tụ dưới da. Mụn không sưng trải qua hai giai đoạn phát triển: ban đầu, mụn kích thước bé chưa nhìn thấy được, gọi là microcomedones; giai đoạn hai, mức độ tích tụ ngày càng lớn làm lỗ chân lông nở và mụn nhìn ngày càng rõ, lúc này, mụn không sưng được gọi là comedones. Mụn không sưng thường không gây đau đớn khi chạm vào, bao gồm mụn đầu đen (blackheads) và mụn đầu trắng (whiteheads).